Әлфәт Закирҗанов: «Әдәби премиянең икешәр кешегә бирелүе аның бәясен төшерә»

Татарстан Язучылар берлеге идарәсендә ТР Мәдәният министрлыгы һәм Язучылар берлеге тарафыннан бирелә торган премияләрнең 2026 ел өчен лауреатларын ачыклау утырышы булды. Бу мәсьәлә, аңлашыла инде, фикер каршылыклары белән бара, шактый бәхәс тә уята. «Шулай булырга тиеш тә, әдәби иҗатны бәяләү бертөрле генә була алмый», – диде бу хакта әдәбият галиме, Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институтының бүлек мөдире, Язучылар берлегенең әдәби тәнкыйть остаханәсе җитәкчесе, Берлекнең идарә әгъзасы Әлфәт Закирҗанов.

Бер интервьюда: «Ә без әйтеп бетерә алмыйбыз кебек», – дигән галимнән Язучылар берлеге утырышыннан соң әдәби премияләр мәсьәләсендә фикерләрен сорадым, чөнки ул утырышта да премияне ике кешегә бирү мәсьәләсендә каршы булуын әйткән иде. Әлфәт абый «стенага терәп» сорагач: «Алдагы елда, бәлки, искә алыныр», – дип, кайбер мәсьәләгә мөнәсәбәтен белдерергә ризалашты.

Әлфәт Закирҗанов: Беренче фикер. Идарә утырышында кайбер премияләргә икешәр кеше лаек булу турында карар кабул ителде. Мин моны хупламыйм. Бер яктан, бу сан артыннан кууга китерә, икенчедән, күпчелек премияләрнең күләме 30 мең булып (Исхакый премиясе 50 мең), шуны да икегә бүлеп бирү бик аз була бит. Алдагы елда кемдер 3 кешегә бирик дисә, аны да хуплый башларбызмы? Премиянең икешәр кешегә бирелүе бәясен дә төшерә дип саныйм.

• Фатих Хөсни, Гаяз Исхакый, Максим Горький исемендәге әдәби премияләр ике кешегә бирелде (ягъни, бер премия икегә бүленде). Гаяз Исхакый премиясе - Юныс Сафиуллин һәм Варис Гали; Фатих Хөсни премиясе – Асия Юнысова һәм Нәзифә Кәримова; Максим Горький премиясе – Вера Хәмидуллина һәм Светлана Мингазова.

Икенче фикер. Премиягә тәкъдим ителгән кандидатураларны тикшергәндә алар хакында кыскача гына мәгълүмат бирү кирәк. Әйтик, әлеге язучының төп китаплары, премияләре, тәкъдим ителә торган китапка берничә җөмлә белән бәя бирү һ.б. Ул турыда сүз булса, кемдер: «Кандидатларны беләбез бит инде», дип әйтә дә, үтеп кителә. Ә тәкъдим ителгән китапны укып беләбезме соң? Быел Гаяз Исхакый бүләге Юныс Сафиуллин һәм Вәрис Миннегалиевка бирелде. Премияләрнең күпчелеге әдәби төр белән бәйле булса, Гаяз Исхакый бүләге теге яисә бу иҗатчының милли яшәеш мәсьәләләрен күтәреп чыгуы, җәмәгатьчелектә зур кызыксыну уяткан әсәрләре өчен бирелә. Юныс Сафиуллин иҗаты җәмәгатьчелеккә яхшы таныш дип уйлыйм. Мисал буларак «Идегәй», «Йөзек һәм хәнҗәр», «Акмулла», «Йосыф-Зөләйха» кебек пьесаларын китерергә була. Ә инде Дамир Сираҗиев, Рәфкать Бикчәнтәев, Ринат Таҗетдинов һ.б. турындагы саллы җыентыкларында чын мәгънәсендә халыкка хезмәт иткән бөек шәхесләрнен матур образы, эшчәнлеге ачыла. Шуңа да аның Гаяз Исхакый бүләген алуы бәхәс уятмый.

Икенче бүләккә лаек булган Вәрис Миннегалиевның хезмәтләре аталмады, белүемчә, «Мең тамырлы Уразбахты», «Рыбная сокровищница Мамадыша» китаплары тәкъдим ителгән иде. Килешерсез, әлеге китапларның Исхакый бүләгенә катнашы юк. Ачыклык кертим, мин Вәрис белән бергә укыдым, иҗатын да шактый әйбәт беләм. Аеруча «Соңгы сәфәр», «Полковник Рахманкол» повестьларын, хикәяләрен яратып укыдым, алар, китап булып басылып чыкса, Фатих Хөсни бүләгенә лаек булыр иде дип саныйм.

• Гаяз Исхакый премиясе - Юныс Сафиуллин (Татарстан язучылар берлегенең берләштерелгән остаханәләр утырышында тәкъдим ителде) һәм Вәрис Гали (Татарстан Язучылар берлегенең Чаллы бүлеге тәкъдим итте).

Өченче фикер. Премияләр арасында Максим Горький исемендәгесе дә бар. Татар телендә иҗат итүчеләргә бирелә торган премияләр шактый бит, шуңа да Максим Горький премиясе (14 июльдә бирелә торган Г.Державин исемендәге премия дә бар) рус телендә иҗат итә торган язучыларга бирелсен иде. Билгеле инде, искәрмәләр булырга мөмкин. Шуңа да әлеге бүләккә кандидатларны рус телендәге әдәбият һәм әдәби тәрҗемә остаханәсе тәкъдим итсә, уңышлы булыр.

• Максим Горький премиясе – Вера Хәмидуллина (Татарстан Язучылар берлегенең Чаллы бүлеге тәкъдим итте) һәм Светлана Мингазова (Татарстан Язучылар берлегенең рус телле язучылар секциясе тәкъдим итте).
• Татарстан язучылар берлегенең берләштерелгән остаханәләр утырышы Марсель Галиевның «Чытырманлыкта» китабын тәкъдим иткән иде.

Язучылар премия бүлә: «Премия булса – нур өстенә нур, булмаса – баш бәласе түгел»

Ркаил Зәйдулла: Премиясе булмау премия алу өчен дәлил түгел. Минем әнинең дә премиясе юк

Тукай премиясе турында: Язучылар әдәбият киләчәген сайлады. Өчтән ике - көчкә-көчкә