«Журналистика үзәгендә – кеше»: Журфакның беренче деканы Флорид Әгъзамовны искә алып
Әгъзамов... Флорид абый Әгъзамов – бу исемне ишетүгә үк күпләр остазлары белән бәйле якты истәлекләрен хәтерләрендә яңартыр һәм, һичшиксез, берәү дә ихтирам-хөрмәтен белгертмичә калмас. Чөнки 30 елдан артык Казан дәүләт университетының журналистика факультетын җитәкләгән күренекле вә олпат шәхесне күпләр белде, бихисап абруйлы журналистика әһелләре аны остазлары дип санадылар.
Аның юлын дәвам итүче, остаз булган Флорид аганы һәрчак җылы һәм кызыклы истәлекләре аша искә алучылар арасында «Татмедиа» Республика Матбугат һәм массакүләм коммуникацияләр агентлыгы җитәкчесе Айдар Сәлимгәрәев, «Татмедиа» акционерлык җәмгыяте генераль директоры Шамил Садыйков, Журналистика һәм медиакоммуникация югары мәктәбе деканы, милли һәм глобаль медиалар кафедрасы мөдире Васил Гарифуллин, «Татар-информ» мәгълүмат агентлыгы баш мөхәррире Ринат Билалов һәм башка медиатармакның мәртәбәле вәкилләре бар.
Фото: © «Татар-информ», Салават Камалетдинов
Васил Гарифуллин: «Медиафорум безнең өчен бик әһәмиятле»
Остазыбыз Васил Гарифуллин билгеләп үткәнчә, чара галим истәлегенә багышланган фәнни укулар традициясен дәвам итә, әмма быел алар беренче тапкыр Халыкара медиафорум форматында уздырырга карар кылганнар.
Бу медифорум безнең өчен бик әһәмиятле, кирәкле һәм фәһемле чара. Ни өчен дигәндә, Флорид Әгъзамовның 90 еллыгы – шундый зур юбилей елы чорында үткәрелә. Икенчедән, Флорид абыйның әйтеп калдырган сүзе бар иде: «Нинди генә җәмгыять булмасын, нинди генә шартларда эшләсәк тә – «журналистика үзәгендә һәрвакыт кеше булырга тиеш». Цифрлы җәмгыять заманында яшибез, ул хәтта безнең белән идарә итәргә тырыша. Ясалма интеллект һәм башкалар зур үсеш кичерә. Ләкин, барыбер дә цифрлы мохитнең медиачаралары үзәгендә кеше мәнфәгатьләре кала, кешелеклек кыйммәтләре һәм гуманизм принциплары булырга тиеш, – дип бәян итте профессор «Интертат»ка.
Фото: © «Татар-информ», Салават Камалетдинов
Әйтергә кирәк, Әгъзамов хакында кем белән генә сөйләшеп алма, һәркайсы аның журналистика өлкәсендә өйрәтеп калдырган гуманизм принципларын искә ала. Дөрес, гуманизм кагыйдәләрен һәркем үзенчә аңлый. Үземнең нык истә калган, Татарстан Дәүләт Советының Матбугат хезмәте җитәкчесе Ольга Благодарова бер районга командировка вакытында әйткәне: «Журналистикада төп принцип – зыян китермәү». Чыннан да, хак сүзләр, журналист өчен этика үзенчәлекләре беренче чиратта булырга тиеш.
Фото: © «Татар-информ», Салават Камалетдинов
Флорид Әгъзамовта укыган Айдар Сәлимгәрәев заманча медиакиңлектәге үзгәрешләргә тукталды:
Ясалма интеллект, һичшиксез, тормышны җиңеләйтә һәм яңа мөмкинлекләр ача. Әмма шуның белән бергә без җәмгыять һәм профессиональ бергәлек хәл итә алмаган күп кенә яңа проблемалар белән очрашабыз, – дип белдерде җитәкче.
Шулай ук КФУның фәнни эшчәнлек буенча беренче проректоры Дмитрий Таюрский да үз чыгышында бүгенге чордагы медиамохиткә анализ ясап алды һәм форумның әһәмиятен югары бәяләде.
Фото: © «Интертат», Юлай Низаев
Мәскәү профессоры: «Ясалманы һәрвакытта да чын әйбердән аера алмыйбыз»
Медиафорумның программасы бик бай иде. Илнең иң дәрәҗәле югары уку йортларыннан галимнәр, фән докторлары, мөгаллимнәрнең дистәләгән докладлары белән пленар утырыш һәм көнүзәк кызыклы контент булдыру буенча мастер-класслар булды.
Фото: © «Татар-информ», Салават Камалетдинов
Мәскәүдән культурология докторы, танылган фән эшлеклесе Анна Новикова чыгышы аеруча кызыклы булды:
Кызганыч, без ясалманы һәрвакытта да чын әйбердән аера алмыйбыз. Барысын да бик тиз карыйбыз һәм моны кеше түгел, ә ясалма интеллект эшләгәнен аңларга вакытыбызны кызганабыз. Ә ясалма интеллект ярдәмендә төрледән-төрле контент булдыручылар, хәтта «ут белән шаярып ятучылар» көннән-көн арту ягына таба бара.
Медиакиңлек трансформациясе – мобиль интернетның тиз үсеше казанышы, бөтен халык карый алырлык алгоритм технологияләре ачыктан-ачык булуы, контент булдыру, тарату һәм куллану ысулларын һәркем белүе. Мин тикшеренүләр белән 4 ел дәвамында шөгыльләндем, бу вакыт эчендә вазгыять берничә тапкыр үзгәреп торды. Бу яңарышлар, без үткән гасырда узганга караганда шактый әһәмиятле һәм ХХ гасыр башында булган тирән трансформация белән чагыштырырлык булырга мөмкин. Ул вакытта исә кино, радио барлыкка килгән һәм гомуми практикага кергән. Бүген контентның барлык форматлары һәм жанрлары кушыла һәм яңа гибридлар тудырыла. Бу процессларны аңлауга ачкыч – барлыкка килгән модельләрне анализлау. Аларны өйрәнгәндә без фильмнар яки тапшырулар төзелешен генә түгел, ә социаль күзаллауларның һәм заманча мәдәниятнең динамикасының ничек үзгәрүен дә яхшырак аңлыйбыз, – ди ул.
Фото: © «Интертат», Юлай Низаев
Үзебезнеке, Чакмагышныкы бит ул
Флорид Имамәхмәт улы тумышы белән Башкортстанның Чакмагыш районындагы бик нык кечкенә булган Бикмәт авылында туып үскән. Хәер, нинди генә дәрәҗәләргә ирешсә дә мөхтәрәм якташыбыз, туган якларын гомерендә дә онытмыйча яшәгән ул. Шуңадырдамы да, Флорид агабыз – Башкортстандагы, аеруча Чакмагыш һәм тирә яктагы җирлекләрдән чыккан журналистларның «газиз әткәсе» статусында. Үземнең картәтәм, Чакмагыш журналистикасы легендасы, танылган әдип һәм җәмәгать эшлеклесе Әгъдәл Сафинович та аны гомере буена хөрмәт итеп, эшлекле дустанә мөнәсәбәтләрдә булып гомер итте.
Флорид Әгъзамов башкалар турында күп кайгырткан, әмма үзе турында аз уйлаган журналистларның берсе булган. Журналистика факультетының беренче деканы катлаулы язмышлы. Ул 1936 елда дөньяга аваз сала. Мәктәпне алтын медаль белән тәмамлый, поэзия ярата. Казан шәһәренә килеп, Казан дәүләт университетын тәмамлый, район һәм республика матбугатында уңышлы эшли. Аспирантураны тәмамлаганнан соң, КДУның журналистика бүлеген җитәкли башлый. Шуңа да аның матбугаттагы язмалары Флорид Бикмәтле псевдонимы белән дөнья күрә. Ничәмә буын журналистларны әзерләгән хөрмәтле галимнең студентлары хәзер югары урыннарны били.
Уфада нәшер ителүче «Өмет» республика яшьләре газетасында озак еллар хезмәт куючы билгеле журналист, «Бәллүр каләм» иясе, Башкортстанның атказанган матбугат һәм киңкүләм мәгълүмат чаралары хезмәткәре Эльвира Әсәдуллина:
Миңа 1994-2000 елларда ул җитәкләгән журналистика факультетында белем алырга насыйп булды. Флорид Имамәхмәт улы үтә дә кечелекле, кешелекле кеше иде. Башкортстаннан килеп укучыларга һәрвакыт игътибарлы булды, туган якларын сагынып яшәде. Безне укыткан мөгаллим – КФУның Социаль-фәлсәфи фәннәр һәм массакүләм коммуникацияләр институты доценты Дмитрий Туманов аның турыда болай дип искә алганын хәтерлим:
«Флорид Имамәхмәтович студентларны хөрмәт итте. Ул беркайчан да үзен тирә-юньдәгеләр өстеннән күтәрмәгән, әңгәмәдәшен бәяләгән, аның фикере белән саналган кеше иде. Ул Советлар Союзында булган төрле бюрократик сәбәпләр аркасында докторлык эшен яклый алмады. Ә СССР җимерелгәч, Флорид Имамәхмәт улының сәламәтлеге какшады. Әмма безнең күз алдыбызда ул академик, ориентир булып калды. Ул фән белән карьера өчен шөгыльләнмәгән кеше иде. Ул фәнне яратты, гомерен гуманизмга багышлады. Гуманизм турында башкалар бу хакта сөйләргә курыккан вакытта сөйләде. Миңа аның студенты булу гына түгел, аның белән университетта эшләү дә насыйп булды. Биредә Флорид Имамәхмәтовичны иркен шартларда күрдем. Ул гади, көлкеле булып күренүдән курыкмый иде. Ул шулкадәр тәмле итеп ризык пешерә иде, савыт-саба юарга яратам дип сөйли иде. «Миңа савыт-саба юганда уйлар килә», – дип сөйли иде.
Барлык бәйрәмнәргә дә ул үз куллары белән пешерелгән пироглар алып килә иде. Җырларга ярата иде. Күз алдыгызга китерегез, ул опера арияләрен башкара ала иде!
Фото: © «Интертат», Юлай Низаев
Чакмагыш районының почетлы шәхесе, педагогия фәннәре кандидаты, Башкортстанның атказанган мәгариф хезмәткәре һәм озак еллар район хакимиятендә җитәкчелек вазифаларында эшләгән хезмәт ветераны Дамира Казыйханова да Флорид абый Әгъзамов турында матур истәлекләр сөйләгәне бар.
Туганыбыз – Чакмагышның да, бөтен Башкортстанның да горурлыгы иде, намуслы һәм вөҗданлы шәхес булды. Искиткеч зыялы зат иде. Үзеннән соң сөйләп бетерә алмаслык хатирәләр калдырып китте, – дигәне бар Дамира апаның.
Фото: © «Интертат» өчен Дамира Казыйханованың шәхси архивыннан тәкъдим ителде
Үз заманының алдынгы карашлы шәхесе булган
Флорид агабыз бүген фани дөньяда булмаса да, меңләгән Мәскәү, Татарстан һәм Башкортстан журналистлары һәм медиабелгечләре күңелендә яши. Заманы шундый, медиакоммуникацияләр көне-сәгате белән генә түгел, ә минут саен үзгәрә, яңара. Бу хакта уйланасың да, Әгъзамов бу вазгыятькә нинди карашта булыр иде икән, дип куясың. Уңайдыр, чөнки ул соңгы сулышына кадәр яңалыкларга омтылып яшәгән бит!
Россия Федерациясе һәм Татарстан Журналистлар берлекләре әгъзасы, КФУ «Мультимедияле журналистика» юнәлешендә укучы студент Юлай Низаевның гыйльми җыеныктагы фәнни мәкаләсе