Банкет, алтын пистолет, гашиш, диссертация: Россиядә чиновниклар нәрсә белән ришвәт ала?

«Республика Татарстан» сайтына юридик фәннәр докторы, ТР Фәннәр академиясенең мөхбир әгъзасы Флер Баһаветдиновның сөйләгәннәрен тәкъдим итәбез.

Бервакыт полиция хезмәткәре ресторанда 270 мең сумга ашап чыккан

РФ Җинаять Кодексының 290нчы маддәсендә «ришвәт» дип акча, кыйммәтле кәгазьләр, милек, хезмәт күрсәтү, башка милек хокуклары бирү кертелгән. Шулай итеп, ришвәт төрле әйбер була ала. Әгәр түрәдән мәсьәләне хәл итүдә ярдәм сорасалар һәм аңа моның өчен яхшы процент белән дисконт картасы бирсәләр, бу – ришвәт дип саналамы, юкмы?

Әлбәттә, әгәр ташламалы карта дәүләт хезмәткәренә зур процент белән бирелгән булса, биредә барлык килеп чыга торган нәтиҗәләр белән коррупция факты ачыкланырга мөмкин. Иң танылган мисал – Россия Эчке эшләр министрлыгының Икътисади куркынычсызлык һәм коррупциягә каршы көрәш баш идарәсе элеккеге хезмәткәре Дмитрий Захарченконың җинаять эше. Анда, ришвәт предметы буларак, Мәскәү рестораннары челтәренең дисконт картасы булды. Аны полицейскийга ярдәме өчен биргәннәр. Карта буенча ташлама 50% тәшкил иткән. Дмитрий Захарченко күрсәтелгән челтәр рестораннарына еш йөргән һәм анда ташлама белән түләгән. Ресторанда бер ашаганда уртача 80 мең сумга ашаган, шулардан ул асылда 40 мең сумын гына түләгән. Бервакыт полиция хезмәткәре ресторанда 270 мең сумга ашаган, ташлама 135 мең сум тәшкил иткән.

Тикшерү исәпләп чыгарганча, Дмитрий Захарченко ташламаларда гомуми алганда 3 млн сумга якын «экономияләгән». Бу сумма полицейскийга милек характерындагы хезмәтләр күрсәтү рәвешендә ришвәт буларак күрсәтелгән. Шул ук вакытта аның барлык гамәлләре «бердәм дәвам итә торган җинаять» буларак квалификацияләнде. Нәтиҗәдә, суд аны 13 елга, аннары, икенче эш буенча, 16 елга ирегеннән мәхрүм итүгә хөкем итте.

Криптовалюталарда ришвәт бирү гадәти була башлады

Хәзерге коррупционерларның зәвыгы нык аерыла. Элек товарларның һәм хезмәтләрнең мондый төрлелеге юк иде. Мәсәлән, Сахалин экс-губернаторы Александр Хорошавиннан ришвәт рәвешендә алынган әйберләр арасында 11 кыйммәтле авторучка һәм 539 зәркән әйберләре булган. Һәм бу – акчаларны, фатирларны, машиналарны һәм башка милекне исәпкә алмаганда.

Ришвәтчелек өчен кулга алынган Ставрополь крае Дәүләт автоинспекциясе башлыгы Алексей Сафонов та аерылып торды, аның белән бергә яшәгән хатынның йортында мебельдән алып унитазлы кабырчыкка кадәр – барысы да диярлек алтын белән бизәлгән иде.

Карачай-Черкес Республикасында түрәләр төркеменә карата җинаять эше буенча ФСБ хезмәткәрләре алтын пистолетка кадәр таба.

Ришвәт сыйфатында акча түгел, ә криптовалюта алган түрәләрне тоткарлау турындагы хәбәрләр инде гадәти хәлгә әйләнә. Суд практикасы криптовалютаны да ришвәт предметы итеп таный. Шул рәвешле, әгәр түрә ниндидер сорауларны хәл иткән өчен биткоин алган икән, бу – ришвәт алу дип саналачак. Криптовалютаны сумнарга яки башка түләү чараларына күчерү авыр түгел.

Бик еш, ришвәт буларак, айфонның яңа модельләре һәм башка кыйммәтле әйберләр очрый.

Диссертацияне сумнарда ничек бәяләп була?

Бер ситуацияне күз алдына китерик. Хезмәткәр начальнигы өчен кандидатлык яки докторлык диссертациясе язган. Һәм моның өчен рәхмәт йөзеннән карьера баскычы буенча үсә, яхшы премия ала, башка төрле өстенлекләр һәм ташламалар ала. Бу – ришвәт дип саналамы? Сорау гади түгел. Диссертация язу – ул акыл эше, аны сумнарда ничек бәяләргә? Практикада мондый җинаять эше кузгатылган, хәтта хөкем чыгарылган, әмма соңыннан ул гамәлдән чыгарылган. Төп сәбәп – конкрет диссертация язу буенча башкарылган эшләрнең төгәл бәясен билгеләү катлаулы. Фәнни хезмәт башкаручының акыл тырышлыкларын нинди суммага бәяләргә кирәклеген санап бетереп булмый.

Шунысын да билгеләп үтәргә кирәк, Халыкара коррупциягә каршы оешмалар Россиядә ришвәт предметын тар аңлау турында күптән сөйлиләр. Чит илләрдә теләсә нинди өстенлек (аның бәясе булу-булмавына карамастан) ришвәт чагылышы буларак бәяләнергә мөмкин.

Халыкара хокукта «ришвәт» төшенчәсе бик киң аңлатыла. Бу – шул исәптән тарихи традицияләрдән чыгып эшләнә. Чит илдә, әгәр рәхмәт белдерү турында телгә алсаң – коррупциядә, ришвәт алуда гаепләүгә әзер булырга кирәк. Ә бездә эшкуар 3 тапкыр түрәгә ришвәт тәкъдим итсә һәм 3 тапкыр кире кагылса да, җинаять составы юк.

Россиядә урнашкан практика буенча рубльдә бәяләп булмый торган нәрсәне ришвәт дип санарга ярамый. Мәсәлән, карьера буенча үсүнең бәясен билгеләү кыен. Хәер, икенче яктан, вазыйфа буенча күтәрелү нәтиҗәсендә хезмәт хакындагы аерманы исәпләп чыгарырга һәм әлеге сумманы ришвәт күләме дип билгеләргә мөмкин. Ләкин мондый мисалларны мин хәтерләмим. Бәлки, алар безне киләчәктә көтәләрдер.

Ришвәт буларак наркотиклар да биргәннәр

Башка ситуацияне күз алдына китерик. Оешмага тикшерүчеләр килде. Аларны үзләренә җәлеп итү өчен, дирекция, фахишәләр чакырып, банкет оештыра. Мондый хезмәтләрнең бәясе прейскурантларда язылмавын исәпкә алсаң, бу – ришвәт дип саналамы?

Сер түгел, фахишәләрнең хезмәтләре күптән бар һәм легаль булмаган базарда бик тә реаль бәягә ия. Соңгы елларда хокук саклау органнары, коррупция фактларын исбатлау өчен, мондый хезмәтләрне бәяләү практикасын формалаштыра башлады. Бәясе, шаһит күрсәткечләреннән чыгып, түләнгән сумма белән билгеләнә.

Тагын ришвәтләрнең төрләре турында сөйләгәндә, Түбән Новгород өлкәсендә түрәгә 7 грамм наркотик матдә – гашиш биргәннәр. Яклау «наркотиклар – әйләнешкә тыелган матдәләр, шуңа күрә алар ришвәт предметы була алмый» дип басым ясады. РФ Югары Суды моның белән килешмәде һәм наркотиклар рәвешендә ришвәт алу өчен хөкем карарын нигезле дип тапты.

«Республика Татарстан» сайтыннан тәрҗемә итеп алынды