Нохчийн къоман исбаьхьалла даима а йехар йу

Исбаьхьаллин произведенеш заманан йохалла тишйаларна, йа наха зуламаш дарна бахьанаш долуш хIаллакъхилла меттигаш дукха йу. Иштта шайна чохь алссам сарташ, кхин йолу произведенеш йолу музейш йогуш, йа адамо леррина уьрсаца а, басаршца а, йуухIуманца хIаллакъдеш а хилла уьш. И хиламаш сартийн бос хийцабаларца, уьш дакъадаларца Iаьткъа.Делахь а зенашка ца хьоьжуш, дукхахдолу сарташ йухаметтахIоттадан аьтто ло растврацино, иза исбаьхьаллин уггаре чолхечех цхьа дакъа лоруш ду. Суьртаца беш болу болх лерина хила безаш бу, хIора суьртана лерина методика а йолуш, иштта бен аьтто хир бац суртдиллархочуьнан хатI ца дохош, сурт меттахIоттон. Реставрацин гIоьнца исбаьхьаллин говзарш йухаденъйина, нахе уьш дIакхачо аьтто бу, амма цуьнца цхьана цу чолхечу балха тIехь говзанчера даьллачу гIалато хIаллакъдан а тарло сурт. Йерригроссин Грабарь Игорь Эммануиловичан цIарах йолчу реставрационни центран а, Россин реставраторийн сойузан а белхалойн гIоьнца йухаметтахIоттийна 21 сурт Нохчийн Республикин музей йухадерзийна. ТIамах кIелхьардахархьама Москва дIадаьхьана дара уьш. Ткъа хIинца хIоранне а аьтто хир бу и хазна ган. Цу мехалчу балхах а, сартийн исторех а, уьш хIаллакъхиларан бахьанех лаьцна «Чечня Сегодня» хаамийн агентствона дийцира Нохчийн Республикин музейн суртдилларан искусствон отделан куьйгалхочо Хадчукаева Миланас. Тхан къамелхочо билгалдо, тIамо йохийначу музейчуьра кIелхьардаьхна долу сарташ ду хIинца вайн махка йухадерзийнарш. Эвакуировать дина долу сарташ Москва Iалашдан даьхьана хилла. Царех цхьаццадерш йеххачу ханна реставраци йан рагI ца кхочуш латттийн а хилла. - Нохчийн Республикин культурин министра Кадырова Iайшата болх дӀаболрна, 27 шарахь хьовсархойн а, музейн белхалойн а тIекхача аьтто боцуш хилла долу сарташ вайн махка йухадерзо долийра. Ткъа хIинца музейн выставкашкахь и тайпа мехала хазна гайтина хилар тхуна, белхалошна, чIогIа жоьпаллин а, самукъане а болх бу, хIунда аьлча, уьш толлуш болх бан беза тхан, - дийцира искусствоведа. Хадчукаева Миланас билгалдо, схьакхаьчна долу сарташ довзар а, таллар белхан чIогIа мехала дакъа хилар, хIунда аьлча, дукхахдолчарех лаьцна болу хаамаш вайн замане схьа ца кхаьчна. - Суьртан сюжет йастар, дилларан хан, а авторан цIе йовзар а музейн белхалочуьнан коьрта Iалашонаш хилла ца Iаш, чIогIа самукъне болх а бу. Вай дийцаре деш долу сарташ дукхахьолахь XIX бIешеран говзанчаша дехкина ду, царна йуккъехь XX бIешеран художникийн белхаш а нисло. Хууш ма-хиллара, вайн республикехь и сарташ цкъа а гина а доцу чкъор кхиъна. Дукхахболчеран хаттар кхоллало, и произведенеш Нохчийн Республикин музей муха кхаьчна, олий. Советан Iедало кхочушъеш йолчу программо аьтто беш хилла пачхьалкхан гIарайевллачу музейн дIайохкийлашкара произведенеш регионашка дIакхачо, цигарчу бахархойн уьш йовза аьтто хилийта. 1924- чу шарера 1970-чу шерашка кхаччалца йолчу йукъана вайн мехкан музейна схьаделла оьрсийн суртдиллархойн а, Европерачу говзанчийн сарташ. Царна йуккъехь Третьяковн цIарах йолчу галерейчуьра а, Оьрсийн музейчуьра а, Эрмитажера а белхаш ду, - билгалдаьккхира Хадчукаева Миланас. Иштта цо дуьйцу, «Возвращенные полотна» проектехь музейн белхалошна дийцаре дан луург исбаьхьаллин произведенех а, церан авторех лаьцнарг хилла ца Iаш, дукха хьолахь гуш боцуш буьссуш болу реставраторийн болх хиларх. - Реставраци чулацаме а, самукъане а болх бу. Цундела и 21 сурт йухаметтахIоттош бинчу балхах лаьцна дуьйцуш кечъйина лерина аннотацеш йу. Цулсовнаха, реставраци йалле хьалха даьхначу сарташка хьаьжча говзанчаша бина болх даррехь гучуболу. Иштта билгалдаккха деза, суьртана хилларг цкъадолчунна боккха эшам ца хеталахь а, уьш шайна тIехь алсам къахьега дезаш хуьлу: колорит нисъйарна а, кхидолчу тIедахкаршна а алсам хан оьшу, - дийцира музейн белхалочо. Хадчукаева Миланас реставрацин болх чекх а баьлла, Нохчийн Республикин музей йухадерзийначарех масех сурт довзийтира агентствона. Винтерхальтер Франц-Ксавер «Александра Фёдоровна императрицин портрет» (авторан карладаккхар). XIX бIешо. - ХIара портрет йухадерзоро музейн экспозици хьоле йина, иштта иза Нохчийн Республикин культурин министра Кадырова Iайшата дIайолийначу «Культурин йукъаралла» программин «Музейхь йолу урокаш» проекта йуккъехь дакъа лоцуш а ду. 2022-2023-чу дешаран шарахь музейхь дIахьош йолчу урокашкахь йийцаре йеш йу императрица Александра Федеровнин скульптурни портретан истори. Билгадаккха догIу, цунах лаьцна чулацаме дийца аьтто бу: сурт императрица хенара йолчу заманахь диллина хиларна, тайп-тайпанчу художникаш цуьнан сурт дуьллуш бинчу белхан башхаллаш йовзийта аьтто хуьлу. Масала, скульптурин тайпанарчу сарташна тIехь кхоьллина цуьнан къона васт, ткъа портрета тIехь императрицин йуьхь тIехь дахаран чолхенаша, сингаттамаша йитина лар гучуйолу. Шамурзаев Шамиль Алиевич «ЙоьIан портрет». 1990 шо. - ХIокху портретан автор Шахмурзаев Шамиль ву, къоман нохчи ву иза. ХIара сурт Iалашдан аьтто хилар – Iаламат мехала хIума ду, хIунда аьлча цуьнан кIезиг болу белхаш бен таханлерачу дийне схьа ца кхаьчна. Музей йохайалле хьалха республикин фондехь цуьнан белхийн йоккха коллекци йара. Авторан и болх йухаметтахIоттор музейна а, йерриге а Нохчийн Республикин культурина а мехала ду, хIунда аьлча Шамурзаев Шамиль похIме суртдиллархо а, Нохчийн Республикин гIараваьлла художник а, СССР-н художникийн сойузан декъашхо а ву. ХIара сарташ йуккъехь долуш экспозицеш кечъйечу хенахь зIе ца хадо гIерта тхо: масала, Захаров Петран а, Шамурзаев Шамилан белхаш йух-йуххехь хуьлу, хIунда аьлча ший а суртдиллархо Дади-Йуьртара схьаваьлла ву. Иштта похIме ши говзанча цу йуьртара схьаваьлла хилар билгал до и зIе ца хадорна.  Умарсултанов Вахит Османович «Фермехь суьйре». ХХ бIешеран шолгIа ах - Умарсултанов Вахит тахана а Нохчийн Республикин суртдиллархойн сойузан куьйгаллехь лаьтташ ву. Цунна боккха кхаъ хилира ша диллина сурт йухаметта а хIоттийна, Нохчийн Республике схьадахьаш ду бохучу хаамах. Цо даггара баркалла элира и болх кхочушбарна Нохчийн Республикин Культурин министерствона а, музейна а, реставраторшна а. Цуьнан балхана реставраци йечу хенахь а цхьацца халонашна тIеIоттабелира специалисташ: сурт диллина даьлча автора цунна тIе олифа хьаькхна хилла. Хууш ма-хиллара, басаран массо чкъорах чекх а долий, сурт заманан йохалла Iаржадо цо. Вахит Османовича шен белхан техника хийцанехь а, шен кхоллараллин некъ дIаболош диллина долу сурт меттахIоттийна хилар мехала хета цунна. И тайпа нюансаш специалистийн зеделларг кхолларна хилла ца Iаш, хьовсархошна а хаа пайдехь йу. Вевзаш воцу суртдиллархо (Тюрин?) «Сийлахь Эла Романов Константин» - Сийлахь Элан Романов Константинан портрет 2022-чу шарахь йухадерзийна Нохчийн Республикин музей. Авторан цIе билгалъйеш кхочушбан лерина талламан болх бу (Тюрин фамили йолуш масех суртдиллархо ву). ХIара чIогIа мехала портрет ду. Масех шарахь Санкт-Петербургехь ханна лерина йолчу выставкехь хилла иза, ткъа хIинца Нохчийн Республикин музейн коллекци йуьзна цо. Маковский Константин Егорович «Хьаша». 1878/98? -Россин гIараваьлла волу суртдиллархочуьнан Маковски Константинан «Хьаша» цIе йолу суьртана реставраци йеш, керла хаамаш гучубевлла. Масала, реставраторша Iаржаделла лак дIадаьккхинчултIаьхьа, гучудаьлла сурт диллина герггарчу хьесапера терахь. Коллекци йовзарна специалисташна Iаламат мехала хаам бу иза. Байков Фёдор Ильич «ГIум-Арахь садоIийла». ХIX бIешо. - Реставраци йалле хьалха хIокху суьрта цхьа маьIиг Iаржа а йелла, деталаш къаьсташ а йоцуш лаьттара. Ткъа лакан чкъор дIа а цIандина, болх чекхбаьллачултIаьхьа, гучуделира хено Iаржъйинна лаьттана хиллачу меттехь, тIехь чоа а долуш, цӀарна хьалха хиъна Iачу боьршачу стеган васт. Цу хиламо суьртан йерриге а сюжет кхечу агIор йосту. Вевзаш воцу суртдиллархо «Бажа». ХIХ бIешеран шолгIа ах. - ХIара сурт гатанна метта цIечу дечиган уьн тIехь диллина ду, «паркетаж» техникин гIоьнца. Ткъа суьртан бух дечигах бина бу, кеп хийца ца йалийта тоьхна дечиган тIегIанаш а долуш. Болх йухаметтахIотточу хенахь говзанча цунах терра дечиган дакъош йукъахIиттийна. Вевзаш воцу суртдиллархо «Юьртан сурт (ДIатесна кIотар)». ХIХ бIешеран хьалхара ах. -ХIокху суьртана реставрци йечу хенахь уггаре халаниг стигалан аматаш йухаметтахIоттош басарш харжар дара. Къаьсттина реставраторан говзалла оьшуш болу болх сийначу бесан аматашца берг бу, хIунда аьлча химически реакци а хуьлий, цуьнан пигменташ хийцало. Автора хаьржина йолу амат карлайаккха реставраторан масех кIирнах, йа баттахь хьаькхинчу басаран леррина тидам бан беза. И санна долчу бахьанашца йахло говзанчас сурт йухаметтахIоттош йоккху хан. Цул совнах, реставраци дIайьаллачултIаьхьа а басаршна хуьлу хийцамаш тергал а беш, оьшучу хенахь уьш дIа а нисдеш, къахьега дезаш меттиг а хуьлу. Цу нюансаш даррехь гойту исбаьхьаллин хазна авторо ма кхоллар Iалашъйарна тIехь бечу белхан чолхалла а, цуьнца цхьана цуьнан самукъане хилар а. Вевзаш воцу суртдиллархо «Гуьйренан Iалам». XX бIешо. -ХIара сурт реставраци кхаьчначу хенахь, дохийна, бехдина дара, гата нийса хадийна а доцуш. ТIеоьшуш долу дакъош говзанчаша метта хIиттийна. Берриге а болх биначултIаьхьа сурт автора ма-кхоллара хазаделла, денделла дIахIоьттина. Тидеман Егор (Пётр) Данилович «Фогт Мария Ивановнин портрет». 1841 шо. - ХIара портрет уггаре доккха зен хиллачархь цхьаъ ду, делахь а авторан болх биссарна бахьана долуш, хIаллакъхилла фрагменташ йухаметтахIоттон аьтто хилла. Реставраци йечу хенахь керлачу басаршца алсам болх бина хIокху суьрта тIехь: фон а, зударийн коча уллу зIенан деталаш а йухаметтахIиттийна йу. Иштта къахьегар бахьана долуш къоначу зудчуьнан тӀеххаза диллина сурт вайн музей йухадерзо аьтто хилла. #россия #рф #chechenrepublic #chechnya #чечня #Кадыров #ЧР #russia #СМИ #СМИЧР #RKadyrov #чечнясегодня #новости #news #politics #chechnyatoday #грозный